23 Temmuz’da Dünya Sıhhat Örgütü, maymun çiçeği hastalığını internasyonal öneme haiz bir halk sağlığı acil durumu duyuru etti. DSÖ genel müdürü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus ile son çağrıyı icra eden ve DSÖ’nün acil durum komitesini geçersiz kılan tartışmalı bir kararmış oldu. Danışma komitesinin anlaşmazlıkları, son birkaç haftadır kamu görevlileri içinde, toplumsal medyada ve düşünce sayfalarında ortaya çıkan tartışmaları yansıttı. Maymun çiçeği, gey ve bisexuel erkekler ve trans hanımefendiler içinde “adil” bir halde yayılırken bir halk sağlığı acil durumu mudur? Öteki popülasyonların ne dereceye kadar endişelenmesi gerekiyor?

Bu soruların arkasında damgalanma ve kıt kaynakların en iyi iyi mi tahsis edileceği ile ilgili endişeler var. Fakat bununla beraber bireyci bir halk sağlığı anlayışını da yansıtırlar. Halk, maymun çiçeği salgınının onlar için şu anda ne anlama geldiğini sormak yerine, maymun çiçeği salgınının gelecekte onları iyi mi etkileyeceğini ve şimdi niçin ve iyi mi denetim altına alınabileceğini sorabilir.

Maymun çiçeği bulaşması ne kadar uzun süre denetim edilmezse, öteki popülasyonlara yayılma olasılığı o denli artar. Ev içi bulaşma sebebiyle aslına bakarsan hanımefendiler içinde bir avuç olay ve çocuklarda birkaç olay olmuştur. Aksi takdirde sıhhatli insanlarda maymun çiçeği son aşama acı verici ve biçim bozucu olabilir. Sadece hamile hanımlarda, yeni doğanlarda, ufak çocuklarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde maymun çiçeği ölümcül olabilir. Maymun çiçeği bu ülkede yerleşirse, bu grupların hepsi tehlikede olacak.

Erkeklerle cinsellik icra eden erkekler içinde bulaşmayı durdurmak, onları burada ve şimdi ve gelecekte daha savunmasız popülasyonları koruyacaktır. Sadece sınırı olan bir maymun çiçeği aşısı deposu mevcutken, halk sağlığı yetkilileri tesir için aşıları en iyi şekilde iyi mi hedefleyebilir?

Yayılmayı durdurmak için maymun çiçeği olan kişilerin yakın temaslarını aşılamak kafi olmayacaktır. Halk sağlığı yetkilileri, tüm bulaşma zincirlerini takip edemedi, bu da birçok vakanın teşhis edilmediği anlamına geliyor. Ayrıca, maymun çiçeği (ve cinsel yolla bulaşan öteki hastalıklar) riski gey ve bisexuel erkekler ve trans hanımefendiler içinde eşit olarak dağılmamaktadır ve hepsini hedef almak arzı aşacaktır. Bu şekilde bir strateji, bu grupları damgalama riskini de bununla beraber getirir.

Hastalık Denetim ve Önleme Merkezleri kısa sürede maymun çiçeği aşısı için uygunluğu, son 14 gün içinde bir cinsel partnere maymun çiçeği teşhisi konduğunu bilen yada malum maymun çiçeği vakalarının bulunmuş olduğu bir yargı bölgesinde son 14 gün içinde birden fazla cinsel partneri olan kişileri kapsayacak şekilde genişletti. Sadece bu yaklaşım, teste erişimi olan kişilere bağlıdır. Klinisyenler bazı yargı alanlarında öbürlerinden oldukca daha fazlasını kontrol ediyor.

Alternatif olarak, halk sağlığı yetkilileri, HIV’i olan yada HIV açısından yüksek risk altında olduğu kabul edilen ve temas öncesi profilaksi yada PrEP (HIV enfeksiyonunu önlemek için ilaç) için uygun olan gey ve bisexuel adam ve trans bayanlara maymun çiçeği aşılarını hedefleyebilir. Ne de olsa, bu popülasyonlar ve maymun çiçeği riski taşıyanlar içinde oldukca fazla örtüşme var. Sadece ABD’de PrEP için uygun olan kişilerin yalnız %25’i bu reçeteye tabidir ve bu oran Hispanik ve Siyah insanoğlu içinde sırasıyla %16 ve %9’a düşmektedir. Bu yaklaşım, risk altındaki birçok insanı gözden kaçırma ve ırksal ve etnik eşitsizlikleri şiddetlendirme riski taşır.

Bundan dolayı bazı LGBTQ+ aktivistleri daha agresif toplumsal yardımları savunuyorlar. Yale Halk Sağlığı Okulu’nda epidemiyolog ve uzun süredir AIDS aktivisti olan Gregg Gonsalves, “İki tür sürveyanstan bahsediyoruz” dedi. “Doktorumun ofisine geldiğim eylemsiz nezaret. Etken nezaret, dışarı çıktığımız yerdir ve insanların bulunmuş olduğu yere giderek etken olarak vakaları ararız. Maymun çiçeği testi yapabileceğimiz partiler, toplumsal mekanlar, cinsellik kulüpleri var.”

Bu, hem hastaların hem de hizmet sağlayıcıların daha azca informasyon sahibi olabileceği ve eşcinsel seksin daha çok damgalanabileceği eşcinsel dostu şehirler haricinde bilhassa tehlikeli sonuç olacaktır.

ABD’de maymun çiçeğinin merkez üssü olan New York’ta, maymun çiçeği aşılarına erişimdeki eşitsizlikler şimdiden ortaya çıktı. Şehrin sıhhat departmanı, çevrimiçi bir portal vesilesiyle aşının ilk dozları için randevular verdi ve bu tarz şeyleri Twitter’da tanıttı. Bu ilk dozlar, Chelsea semtindeki bir cinsel sıhhat kliniğinde uygulandı.

Gonsalves, “Günün ortasındaydı” dedi. “Çoğunlukla eşcinsel beyaz bir mahalledeydi. … Hakkaten her şey için ilk sırada olacak bir demografiyi hedef aldı. Eylemsiz gözetime ve size gelen insanlara güvenmenin problemi budur.”

Drexel Üniversitesi’nde epidemiyolog olan Michael LeVasseur, “Bu popülasyonun demografisi aslına bakarsak en yüksek risk grubunu yansıtmayabilir. Şu anda New York City’deki en yüksek riskli grubu bildiğimizden bile güvenli değilim.”

Şehirdeki vakaların dörtte üçünün, geniş LGBTQ+ topluluğuyla tanınan bir mahalle olan Chelsea’de rapor edilmiş olduğu, sadece bu bununla beraber farkındalığın ve testlere erişimin bir yansıması. Daha çok laboratuvar maymun çiçeği testi sunmasına karşın, birçok klinisyen hala maymun çiçeğinden habersizdir yada hastaları bunun için kontrol etmeye isteksizdir. Kontrol edilmek için kendinizin kuvvetli bir savunucusu olmalısınız, bu da aslına bakarsan marjinalleşmiş popülasyonları dezavantajlı kılar.

Sıhhat departmanı, renkli topluluklara daha iyi ulaşmak için Harlem’de ikinci bir aşılama sitesi açtı, sadece orada maymun çiçeği aşılarına erişenlerin bir çok, Beyaz adamlar. Ve sonrasında New York City fırlatıldı üç toplu aşılama bölgesi yalnız bir günlüğüne açık olan Bronx, Queens ve Brooklyn’de. Aşıyı almak için informasyon sahibi olmanız, izinli olmanız ve halkın önünde sıraya girmeye istekli ve hazır olmanız gerekiyordu.

Halk sağlığı görevlileri, Gonsalves’in bahsetmiş olduğu etken sürveyansı, maymun çiçeği aşısını adil bir halde ve en yüksek risk altındakileri hedef almak için iyi mi yapabilir? Cevabın bir kısmı, Monkeypox Enfeksiyonunun Süratli Epidemiyolojik Emek harcaması, Ağlar ve Demografisi yada RESPND-MI benzer biçimde cinsel ağları ve maymun çiçeğinin yayılmasını haritalama çabalarında olabilir. Maymun çiçeğine maruz kalma riskiniz, cinsel ağınızdaki birinin maymun çiçeği olma olasılığına bağlıdır. Emek harcama, mesela, maymun çiçeğinin cinsel ağlar içinde yayılmasında, partilerde ve büyük etkinliklerde grup seksinin göreceli önemini açıklığa kavuşturmaya destek olabilir.

Moleküler mikrobiyolog Joe Osmundson, “Aşı oldukca kıt olduğu göz önüne alındığında, bir ağ haritası bizlere, yalnız kendilerini korumak için değil, aslına bakarsak yayılmayı yavaşlatmak için ilkin aşı alması ihtiyaç duyulan insanların en mühim demografik özelliklerini söyleyebilir” dedi. New York Üniversitesi ve RESPND-MI çalışmasının ortak araştırmacısı.

Covid-19 aşısının piyasaya sürülmesinin ilk aşamasında, aşılar eczanelerde ve toplu aşı merkezlerinde verilirken, aşı oranlarında ırk farkı ortaya çıktı. Halk sağlığı yetkilileri, mesela, ulaşılabilir, cemiyet temelli ortamlarda ve mobil kamyonetler vesilesiyle insanlarla bulundukları yerde buluşarak bu açığı kapattı. Sıhhat sistemine karşı davranışlarında ölçülü olabilecek beyaz olmayan insanlara ulaşmak için güvenilir haberciler ile oldukca çalıştılar.

Benzer şekilde, cinsel sıhhat klinikleri, maymun çiçeği testi ve aşılama için tek tip bir çözüm olmayabilir. Cinsel sıhhat klinikleri bazılarına sıcak baksa da, ötekiler orada görülmekten korkabilir. Ötekiler sınırı olan emek verme saatleri sebebiyle yalnız hafta içi cinsel sıhhat kliniklerine gidemeyebilir.

Halk sağlığı görevlilerinin LGBTQ+ topluluğunun üyeleriyle bulundukları yerde buluşması yeni değil. 2013 senesinde gey ve bisexuel erkekler ve trans hanımefendiler içinde menenjit salgını esnasında, ülke genelindeki sıhhat departmanları menenjit aşılarını dağıtmak için cemiyet temelli LGBTQ+ örgütleriyle ilişkiler kurdu. New York’tan değişik olarak, Chicago şimdi bu ilişkileri, maymun çiçeği için en yüksek risk altındaki insanları aşılamak için kullanıyor.

Chicago’nun hastalık kontrolünden görevli komiser yardımcısı Massimo Pacilli, “Aşı genel halk için endike değildir ve şu anda herhangi bir aşı için endike değildir. [man who has sex with men]” Chicago, en yüksek risk altındakileri hedef almak için eşcinsel hamamları ve barlar benzer biçimde mekanlar vesilesiyle maymun çiçeği aşıları dağıtıyor. Pacilli, “İnsanlar oradayken göz yummak zorunda değiliz şundan dolayı bunu değişik bir halde yaparak yukarı yönde yapıyoruz” dedi.

Monkeypox aşısı “kasıtlı olarak ademi merkeziyetçi” dedi. “Ve bu yüzden, herhangi bir kişinin aşıya gelme biçimleri de oldukca çeşitlidir.”

LGBTQ+ topluluk örgütleriyle ortak olmanın bir başka sebebi de kapasiteyi artırmaktır. New York Şehri Sıhhat ve Zihinsel Hijyen Departmanı, ülkedeki en büyük ve en iyi finanse edilen sıhhat departmanlarından biridir ve hatta hızlı ve sağlam bir şekilde yanıt vermekte zorlanıyor maymun çiçeği salgınına.

Gonsalves, “Covid birçok halk sağlığı departmanını bunalttı ve açıkçası LGBTQ ve HIV/AIDS örgütlerinin yardımını maymun çiçek hastalığını denetim etmede kullanabilirler” dedi.

Sadece halk sağlığı yetkilileri bu ülkede gey ve bisexuel erkekler ve trans hanımefendiler içinde maymun çiçeği bulaşmasını denetim etmeye çalışsa da, maymun çiçeğinin Batı ve Orta Afrika’da senelerdir yayıldığını unutmamak önemlidir. Bu iletimin tamamı erkeklerle cinsellik icra eden erkekler içinde gerçekleşmedi. Maymun çiçeğini denetim etme stratejilerinin mahalli epidemiyoloji tarafınca bilgilendirilmesi gerekecektir. Eşcinsel seksin yasa dışı olduğu Nijerya benzer biçimde ülkelerde toplumsal ve cinsel haritalama daha da tehlikeli sonuç fakat zorlayıcı olacak. Ne yazık ki, daha varlıklı ülkeler, covid aşıları yaptıkları benzer biçimde maymun çiçeği aşısı arzını aslına bakarsan biriktiriyorlar. Maymun çiçeği aşısına erişim adaletsiz kalırsa, tüm ülkeleri gelecekte tekrardan canlanmalara karşı savunmasız bırakacaktır.

KHN (Kaiser Health News), sıhhat sorunları hakkında derinlemesine gazetecilik üreten ulusal bir haber odasıdır. Siyaset Analizi ve Anket ile beraber KHN, KFF’deki (Kaiser Aile Vakfı) üç ana işletim programından biridir. KFF, ulusa sıhhat sorunları hakkında informasyon elde eden, kar amacı gütmeyen bir kuruluştur.

İÇERİĞİMİZİ KULLAN

Bu öykü ücretsiz bir şekilde tekrardan yayınlanabilir (detaylar).